Trang chủ > Phật giáo và Y học xưa và nay
Bài viết
Bình luận

Phật giáo và Y học xưa và nay

Hàng ngàn năm qua, việc chữa bệnh cứu người gắn liền với truyền bá học thuyết Phật giáo đã khiến cho y học Phật giáo không ngừng phát triển.

Phật giáo cho nhân sinh là bể khổ, sinh lão bệnh tử là một quá trình không dứt của đau khổ. Bệnh tật là chỗ "khổ" nhất, trực tiếp giày vò thân tâm, cho nên cứu 1 mạng người hơn xây 7 toà tháp. Hàng ngàn năm qua, việc chữa bệnh cứu người gắn liền với truyền bá học thuyết Phật giáo đã khiến cho y học Phật giáo không ngừng phát triển.

Đức Phật là lương y đệ nhất thế gian

Đức Phật không chỉ là một đại y vương giỏi chữa lành bệnh tật thân thể của chúng sinh, Ngài đặc biệt còn là một bậc y sư chuyên về tâm lý khéo léo đối vời việc trị liệu các chứng tâm bệnh của chúng sinh.

Đức Phật không chỉ là một đại y vương giỏi chữa lành bệnh tật thân thể của chúng sinh, Ngài đặc biệt còn là một bậc y sư chuyên về tâm lý khéo léo đối vời việc trị liệu các chứng tâm bệnh của chúng sinh.

Đức Phật lúc còn trẻ tuổi từng học qua Ngũ minh, một trong ngũ minh là Y phương minh, sự sáng suốt về phương pháp trị bệnh. Căn cứ những ghi chép của kinh điển, trong hàng đệ tử của Đức Phật có Kỳ-bà, danh y thời đại Đức Phật, từng dựa vào những chỉ thị của Ngài để hoàn thành rất nhiều phương cách chữa trị xuất sắc; ví dụ, sau khi chẩn đoán người bệnh bị tắc đường ruột, trước hết, người y sĩ thực hiện việc gây tê, cùng vá lại phần ổ bụng, hoàn thành công việc trị liệu: đây chính là kỹ thuật giải phẩu mổ bụng thuộc ngoại khoa trong y học hiện đại.

Trong lịch sử Phật giáo, đa số chúng Tăng thông đạt y phương minh, đã từng xuất hiện không ít y Tăng tiếng tăm lừng lẫy, ví như Phật –đồ-trừng, Trúc-pháp-điều, Đơn-đạo-khai, Trúc-pháp-khoáng, Ha-la-kiết, Pháp Hỷ. Na-liên-đề-da-xá đời Tuy, Đạo Thuân ở núi Dương Đầu thuộc huyện Trạch Châu đời Đường, Đạo Tích chùa Phúc Thành quận Ích Châu (nay thuộc tỉnh Tứ Xuyên), Sa-môn Trí nghiêm ở Đan Dương, Sa môn Tăng Triệt ở huyện Giáng Châu…các Ngài đã không ngại khó khăn gian khổ cứu giúp chữa trị bệnh tật, hay tẩy rữa quần áo và đồ dùng hàng ngày cho những bệnh nhân, lòng từ cảm động lòng người.

Trong kinh điển Phật giáo, cũng không ít những tác phẩm chuyên ngành bàn đến lĩnh vực y dược, trong đó có đến hai mươi loại từ các lãnh thổ Ấn Độ, Tây Vực truyền vào Trung Quốc; bên cạnh đó, sách vở về y thuật do giới Tăng sĩ Trung Quốc sáng tác cũng ước chừng mười lăm loại. Trong Tam tạng mười hai bộ kinh điển, văn hiến, tài liệu về y học Phật giáo nhiều vô kể; chẳng hạn như trong Tăng nhất A hàm kinh ghi chép, Đức Phật có nói đến ba loại bệnh lớn là phong, đàm và rét, đồng thời nêu ra phương cách trị liệu; trong y dụ kinh, Đức Phật chỉ ra điều kiện đủ các bác sĩ, cho đến các hạng mục khi chăm sóc bệnh nhân cần tuân thủ; trong Phật y kinh, Đức Phật nói có mười nguyên nhân khiến con người bị bệnh; Ma-ha-chỉ quán chỉ ra rằng có sáu nguyên nhân tạo nên bệnh tật; Đại trí độ luận cho biết sự sản sinh của bệnh tật là do các nhân duyên ngoại tại hoặc nội tại tạo thành; Thanh tịnh đạo luận của Nam truyền cũng đề cập đến tám loại nguyên nhân dẫn đến bệnh tật. Ngoài ra, còn có các kinh, luật khác như: Phật thuyết chú xỉ kinh, Phật thuyết chú mục kinh, Phật thuyết chú tiểu nhi kinh, Chú thời khí bệnh kinh, Liệu bệnh trí kinh, Trị thiền bệnh bí yếu kinh, trừ nhất thiết tật bệnh a la ni kinh, Kim quang minh tối thắng vương kinh, Tứ phần luật, Ngũ phần luật, Thập tụng luật, ma ha tăng kỳ luật, vân vân và vân vân, tất cả cũng đều có nói đến vấn đề y dược.

Đức Phật không chỉ là một đại y vương giỏi chữa lành bệnh tật thân thể của chúng sinh, Ngài đặc biệt còn là một bậc y sư chuyên về tâm lý khéo léo đối vời việc trị liệu các chứng tâm bệnh của chúng sinh. Chính Đức Phật đã lập nên tám vạn bốn ngàn pháp môn như Tam học, Lục độ, Tứ vô lượng tâm, Ngũ đình tâm quán…những điều này không ngoài mục đích nhằm đối trị tám vạn bốn ngàn loại phiền não tật bệnh như tham sân si của chúng sinh.

Sự tương đồng giữa Y phương minh với Đông y

Về ký sinh trùng học, y học Phật giáo cũng có phát hiện độc đáo.

Về ký sinh trùng học, y học Phật giáo cũng có phát hiện độc đáo. Theo "Thiền bệnh pháp yếu kinh" và "Chánh pháp niệm xứ kinh" thì cơ thể là ổ vi trùng, có khoảng 80 loại, được miêu tả phù hợp với quan điểm của y học hiện đại.

Trong "Ngũ minh" mà giáo đồ Phật giáo học có "Y phương minh" là tri thức y học. "Y phương minh" có hệ thống lý luận riêng có tác dụng chỉ đạo nhất định đối với vấn đề trị bệnh, bảo vệ sức khoẻ.

Từ thời Tam Quốc, Nguỵ Minh Đế, hai vị hòa thượng Ấn Độ là Nhương Na Bạt Đà La và Da Xá Quật Đa đã dịch "Ngũ minh luận" trong đó có "Ngũ minh phương". Từ cuối đời Hán đến Ngụy Tấn - Nam Bắc triều, sách Phật dịch có đến 1.621 bộ, 4.180 quyển trong đó có nội dung y học khá nhiều. Đại Tạng Kinh là bộ đại thành của kinh điển Phật giáo, nội dung có khoảng 400 bộ chuyên luận về y lý, có vệ sinh y dược, bệnh về sinh lý, ma thuật, tu tâm dưỡng tính, nội dung vô cùng phong phú, đến nay vẫn còn lưu truyền và vận dụng rộng rãi.

"Ngũ minh phương" của Phật giáo có sự ảnh hưởng qua lại với lý luận Trung y. Phật giáo cho rằng, thân thể con người là do "Tứ đại" (địa, thủy, hỏa, phong) cấu thành. Căn nguyên của mọi bệnh tật là do Tứ đại không điều hòa. "Sơ thì địa (đất) tăng mạnh khiến cho thân thể nặng nhọc, nhì là thủy (nước) chứa nhiều khiến chảy nước mắt nước mũi, ba là hỏa tịnh (lửa) khiến cho đầu nóng ran, tư là phong (gió) động mạnh khiến cho khí ngưng khó thở. Quan điểm này có chỗ tương đồng với thuyết Âm dương ngũ hành", "Âm dương chuyển hóa" và "Âm dương tiêu trưởng" của Trung y. Âm dương bình hòa thì người khỏe mạnh, nếu mất sự bình hòa thì sẽ bị bệnh.

Về ký sinh trùng học, y học Phật giáo cũng có phát hiện độc đáo. Theo "Thiền bệnh pháp yếu kinh" và "Chánh pháp niệm xứ kinh" thì cơ thể là ổ vi trùng, có khoảng 80 loại, được miêu tả phù hợp với quan điểm của y học hiện đại.

Trong "Tu hành đạo địa kinh" lại có nghiên cứu về bào thai người miêu tả rất tỉ mỉ quá trình hình thành thai nhi trong bụng mẹ, đặc biệt là Tiểu thừa Phật giáo đã trực tiếp hấp thụ lý luận "Nguyên khí thuyết" và "Âm dương ngũ hành thuyết" để giải thích về nguyên nhân bệnh tật cho rằng, "nguyên khí" phối hợp tốt thì tâm thần bình hòa, không bị các loại phiền não và dục vọng quấy nhiễu. Ngược lại nếu âm dương ngũ hành rối loạn, mất đi sự bình hòa muôn vàng bệnh tật phát sinh.

Tâm bệnh và thân bệnh

Phật giáo đưa ra phép trị liệu tương ứng đối với bệnh tâm lý cho rằng, sức mạnh của tâm linh có thể phát sinh hiệu quả trị bệnh, lại vận dụng phép tu định chuyên chú tâm ở bộ phận nào đó trong cơ thể, từ đó mà khởi tác dụng trị liệu, điều này có chỗ rất giống với lý luận khí công.

Phật giáo đưa ra phép trị liệu tương ứng đối với bệnh tâm lý cho rằng, sức mạnh của tâm linh có thể phát sinh hiệu quả trị bệnh, lại vận dụng phép tu định chuyên chú tâm ở bộ phận nào đó trong cơ thể, từ đó mà khởi tác dụng trị liệu, điều này có chỗ rất giống với lý luận khí công.

Phật giáo chia bệnh tật ra 404 loài, 101 loại, lại phân ra hai bộ phận lớn là "Tâm bệnh" và "Thân bệnh". "Tâm bệnh" là chỉ những sự phiền não trong nội tâm, như tham chấp, lo sợ, ưu sầu, thù hận... Trong "Giáo thừa pháp số" có nói, phiền não của chúng sinh có thể quy vào 8 vạn 4 ngàn loại, chia thành 3 gốc phiền não là "Tham, sân, si,". Do đó, Phật Thích Ca lấy việc trị tâm bệnh của chúng sinh làm trách nhiệm của mình. "Thân bệnh" là chỉ thân thể, cơ nhục, gân cốt, thần kinh, lục phủ, ngũ tạng không điều hòa, gọi là "Tứ đại ngũ tạng bệnh tướng".

Tổ chức Y tế thế giới định nghĩa "Sức khoẻ" không chỉ là cơ thể không bị bệnh tật hay khiếm khuyết mà còn phải có trạng thái tâm sinh lý, tinh thần hoàn chỉnh và năng lực thích ứng với xã hội. Phật giáo cho rằng căn (sinh lý), trần (hoàn cảnh xã hội) và thức (tâm lý) là ba duyên hòa hợp có ảnh hưởng rất lớn đến sức khoẻ. Do đó, tâm khởi phiền não ác nghiệp thì không chỉ là biểu hiện của tâm bệnh mà còn có thể dẫn đến thân bệnh.

Trị liệu bệnh tật

Phật giáo đưa ra phép trị liệu tương ứng đối với bệnh tâm lý cho rằng, sức mạnh của tâm linh có thể phát sinh hiệu quả trị bệnh, lại vận dụng phép tu định chuyên chú tâm ở bộ phận nào đó trong cơ thể, từ đó mà khởi tác dụng trị liệu, điều này có chỗ rất giống với lý luận khí công. Ngoài ra, các hình thức khác trong sinh hoạt hằng ngày như lễ bái, tụng niệm, tọa thiền... cũng đều có tác dụng phòng trị bệnh tật.

Lễ bái là một trong các phương pháp tu trì của tín đồ Phật giáo. Lúc cúi đầu lễ bái, co gập thân mình khiến cho toàn thân vận động lại thêm tinh thần tập trung, động tác chậm rãi có thể làm cho khí huyết lưu thông, tinh thần bình hòa không nóng vội. Lúc lễ bái tâm ý thành tín rất có tác dụng với việc phòng trị bệnh.

Sám hối là tưởng tượng trước mắt là chư Phật, Bồ tát, thành khẩn hối lỗi khiến cho mọi tội lỗi như sương móc bị ánh dương xóa tan đi.

Xướng tụng là khi tụng kinh thì mọi ý niệm điều bỏ, chân thành kính ý, phối hợp với âm thanh nhạc khí như chuông, mõ, trống theo tiết tấu trầm bổng trong không khí trang nghiêm của Phật đường có hiệu quả rất tốt cho việc trị liệu bệnh thân tâm. Những phương pháp và nguyên tắc trị liệu này rất có nhiều điểm tương đồng với lý luận Đông y.

Y học của thế gian đối với việc trị liệu bệnh tật, phần lớn nhấn mạnh đến các liệu pháp như ẩm thực, vật lý, hóa học, tâm lý, môi trường, khí hậu, y dược, nội trong phạm vi hữu hạn, chữa trị theo con bệnh. Y học của Phật giáo thì không chỉ bao gồm y lý thế gian, mà còn coi trọng việc diệt tận gốc ba độc tham sân si ở nội tâm. Cõi trần thế chừng nào còn tâm bệnh, thì chừng đó còn cần đến tâm dược y của Phật, chỉ có điều hòa sức khỏe về sinh lý và tâm lý, mới có thể thực sự rảo bước, tiến tới con đường sức khỏe, tráng kiện.

Lâm Linh (TH)

Các bài viết liên quan
Xem
Con người ngày càng dễ cô đơn?
Xem
Tư duy về thân: Quán thân bất tịnh
Xem
Con đường riêng tôi đi
Xem
Nếu chúng ta ăn chay và không sát sinh sẽ đạt được ích lợi gì?
Xem
Nhẫn nhục đối với tuổi trẻ
Xem
Cách bình an trong bất an
Xem
Khi còn sống, tại sao phải siêng niệm Phật
Xem
Đại Bồ tát Địa Tạng Vương
Xem
Đức Phật và sự hóa độ rộng lớn khắp các cõi
Xem
Tình thương đích thực trong đời sống
Xem
Con đường tiến tu trong đạo Phật
Xem
Phật giáo không tin vào đấng sáng thế vì điều này
Xem
Nên học cách tự hài lòng với những gì mình có
Xem
Sức mạnh vô hình từ lòng biết ơn
Xem
Lời Phật dạy về yêu thương trong tình yêu, câu chuyện trước thềm Valentine
Xem
Tình bạn đến từ làm từ thiện giữa Bill Gates và Warren Buffett
Xem
Tài phú của đời người không nằm ở của cải mà ở niềm tin có bao nhiêu
Xem
Người thế nào sẽ có thể thoát khỏi tai họa ập đến
Xem
Hợp nhau sẽ là tri kỷ, sâu sắc hơn lại là tri âm
Xem
Duyên phận do trời hay chuyện hôn nhân tại người
Xem
Thế nào là kết giao đúng bạn?
Xem
Khi gặp sóng gió trong đời, hãy giữ tâm hồn thanh tịnh
Xem
Lương duyên khó cưỡng cầu: không phải mối quan hệ nào cũng có thể tồn tại mãi
Xem
Biết buông bỏ, quên lãng là cách thư giãn tránh buồn phiền chuyện đời
Xem
Câu chuyện về vòng luân hồi sinh - tử
Xem
"Cái tâm" làm chủ hành động con người
Xem
Hãy biết ơn những người thẳng thắn chỉ trích bạn
Xem
Vận mệnh, đời người là gì?
Xem
Cho đi và nhận lại đều là yêu thương
Xem
Đạt cảnh giới càng cao, con người càng giữ tĩnh khí tốt hơn
Xem
Nhìn nhận 5 điều giúp cuộc sống của chúng ta tốt đẹp hơn
Xem
Người phụ nữ hãy tự tạo giá trị của mình
Xem
Triết lý cuộc sống: buông bỏ hay mất mát hóa ra không phải là chuyện xấu
Xem
Câu chuyện đạo đức qua cách người mẹ dạy bảo con mình và thức tỉnh lương tâm người bán cá
Xem
Nhìn nhận về lỗi lầm thông qua câu chuyện về chú tiểu và 2 viên gạch xấu xí
Xem
Nhìn nhận về sự sắp đặt của số mệnh con người qua truyện về Diêu Lai
Xem
Biết nhường nhịn, thiện lương cho cuộc sống nhẹ nhàng
Xem
Bài học nên làm gì khi đối mặt với lời phỉ bác của người khác?
Xem
Phụ nữ sắc trời cho không bằng tự cho giáo dưỡng
Xem
Sống ở đời hãy thuận theo tự nhiên
Xem
Xấu người đẹp nết còn hơn đẹp người
Xem
Đạo làm trò xưa và nay
Xem
Thành bại tại mình, hiểu rõ bản thân tất được việc
Xem
Tâm sinh tướng, muốn dung mạo đẹp trước hết phải làm đẹp tâm hồn
Xem
Nói ít làm nhiều tránh thị phi, nghĩ kỹ trước khi nói tránh vạ miệng
Xem
5 chữ "quá" nhất định phải buông bỏ nếu muốn sống cuộc đời hạnh phúc
Xem
Người trẻ hãy học cách nhẫn nhục
Xem
Thiện và ác, nhân quả báo ứng trong đời người
Xem
Hôn nhân hạnh phúc bền lâu nhờ khoan dung, nhường nhịn
Xem
Hãy cảm nhận cuộc sống như cách thưởng một ly trà!
Xem
Người yếu đuối như lửa, người mạnh mẽ lại như nước
Xem
Ba điểm yếu cần sửa để trưởng thành hơn
Xem
"Nhanh và chậm" trong cuộc đời
Xem
Đời người là gì?
Xem
Thiện lương là bức tranh đẹp nhất đời người
Xem
Những kiểu bạn tri kỷ mà ai cũng nên có trong cuộc đời
Xem
Luân hồi sinh tử, khổ đau là do đâu?
Xem
Có duyên mới gặp có nợ mới yêu, có phận mới cưới
Xem
Lĩnh hội đạo lý làm người qua nhìn cách trẻ tập đi
Xem
Mọi thứ sẽ trở nên đơn giản khi ta nhìn nhận một cách nhẹ nhàng
Xem
Đừng oán trách trời đất, đời là vàng kim hay đá cuội chính do mình quyết định
Xem
Người khác nợ bạn, ông trời sẽ trả cho bạn
Xem
Học đại bàng cách đối diện với giông bão trong cuộc đời: Thay đổi hoặc là chết!
Xem
Muốn thành công trong đời, hãy tự dựng cho mình một chiếc thang
Xem
‘5 không trách, 7 không mắng’: Bí quyết vàng gìn giữ hạnh phúc gia đình
Xem
Thành khẩn hối lỗi sửa sai, oán thù sâu nặng được hóa giải
Xem
Đời người trước khi có được, cần phải học cách cho đi
Xem
Những điều hơn 40 tuổi vẫn chưa thể hiểu được, tuyệt đối đừng bỏ lỡ
Xem
‘Con dẫu lớn vẫn là con của mẹ, đi suốt đời lòng mẹ vẫn theo con’
Xem
Cội nguồn của hạnh phúc với 10 bí quyết không thể bỏ qua này
Xem
Thượng Toạ Thích Thông Châu giảng đề tài: “Ý NGHĨA BÁO HIẾU MÙA VU-LAN”
Xem
Bí Quyết Để Sống Hạnh Phúc Trong Từng Phút Giây
Xem
Hãy làm bạn với trà để nuôi dưỡng một cơ thể khỏe mạnh và một tâm hồn đẹp
Xem
Hết Thảy Chúng Sinh Đều Có Trí Tuệ Đức Tướng Của Như Lai