Trang chủ > Ni sư Diệu Nhân: Tổ Sư Ni tiêu biểu nhất của Phật giáo Việt Nam
Bài viết
Bình luận

Ni sư Diệu Nhân: Tổ Sư Ni tiêu biểu nhất của Phật giáo Việt Nam

Ni sư Diệu Nhân là đệ tử của Thiền sư Chân Không nối pháp đời thứ 17 dòng Thiền Tỳ Ni Đa Lưu Chi; là người tu hành đắc đạo, tài đức vang dội triều dã, công đức sánh ngang với hàng Tăng chúng; xứng danh là vị Tổ Sư Ni tiêu biểu nhất của Phật giáo Việt Nam.

Ni sư Diệu Nhân là ai?

Ni sư Diệu Nhân thế danh Lý Ngọc Kiều, sinh năm 1042, là trưởng nữ của Phụng Càn Vương - Lý Nhật Trung (con trai vua Lý Thái Tông). Bà thiên tư thuần hậu, ngôn hạnh đoan trang, được vua Lý Thánh Tông (1054 - 1072) nhận làm con nuôi, nuôi dạy trong cung từ nhỏ.

Đến tuổi trưởng thành, vua đem gả cho người họ Lê làm châu mục châu Chân Đăng. Chồng chết, bà không chịu tái giá, bèn xuất gia tu Phật. Được Thiền sư Chân Không (1046 - 1100) ở hương Phù Đổng nhận làm đệ tử, đặt pháp danh, thụ Bồ tát giới, trao truyền tâm ấn, trở thành người nối pháp đời thứ 17 dòng Thiền Tỳ Ni Đa Lưu Chi.

Sau khi xuất gia bà dốc hết tư trang, gia sản bố thí cho dân chúng, chuyên chú học hỏi những điều tâm yếu của Phật pháp. Được Thiền sư Chân Không đưa đến trụ trì Ni viện Hương Hải thuộc hương Phù Đổng, huyện Tiên Du, nay là xã Phù Đổng, huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội, trở thành bậc mẫu mực trong hàng Ni giới đương thời.

Ngày 01 tháng 06 năm Quý Tỵ, niên hiệu Hội Tướng Đại Thánh thứ tư (tức ngày 15 tháng 7 năm 1113), thị tịch, thọ 72 tuổi để lại một bài kệ 7 câu 28 chữ có ý nghĩa nhân sinh và tư tưởng Phật học sâu sắc.

Ni sư Diệu Nhân và Nguyên Phi Ỷ Lan là hai vị Ni - Nữ Phật tử nổi tiếng thời Lý, góp phần tích cực cho Phật giáo thời Lý phát triển rực rỡ và làm nền tảng cho sự phát triển Phật giáo Việt Nam.

Ni sư Diệu Nhân cùng bài kệ Thị tịch

Trong lịch sử Thiền Tông Việt Nam, vị thiền sư ni đầu tiên, người trưởng lão ni tuyệt vời, còn lưu lại bài kệ thị tịch, những lời nói sau cùng, những lời nhắn bảo cuối cùng, những lời nói thật, gây chấn động mãnh liệt nơi nội tâm, thức tỉnh chúng ta trên dòng sinh tử, để lại dấu ấn đậm sâu, thắm đượm mãi trong lòng người đến tận hôm nay và mai sau. Ni Sư Diệu Nhân, và cũng là vị nữ sĩ ban đầu trong nền Văn Học Việt Nam. Dù chỉ một bài thi kệ, nhưng với một bài thôi, một lời thôi, những lời nói như nhiên, tự nhiên, những xác quyết rõ ràng về nguyên lý chân thật của kiếp người. Chừng đó, chỉ chừng đó, với chừng đó, cũng đủ bặt ngôn trọn ý, phủ trùm lên cõi tử sinh vô tận, đong đầy kín lối nẽo nhân gian, đưa đường dẫn lối chúng ta, từ sông mê bể khổ, tìm về bờ giác.

Ngôn hạnh đoan trang, thuần hậu, bà được vua gả cho người họ Lê, không rõ tên, làm quan Châu Mục ở Chân Đăng, chồng mất bà thủ tiết không chịu tái giá. Một hôm bà nói: “Ta xem tất cả các pháp trong thế gian đều như mộng ảo, huống gì những thứ vinh hoa phù phiếm mà có thể trông cậy được hay sao?”

Từ đó bà đi xuất gia, thọ giới với thiền sư Chân Không ở làng Phù Đổng, được thiền sư ban cho pháp danh Diệu Nhân, một bậc mẫu mực đức độ trong Ni chúng thời ấy. Vào ngày mồng một tháng sáu năm Hội Trường Đại Khánh thứ 4 (1113) đời vua Lý Nhân Tông, một hôm sư lâm bệnh gọi Tăng chúng đến đọc bài kệ thị tịch, sau đó sư tắm gội sạch sẽ, rồi ngồi kiết già viên tịch, thọ bảy mươi hai tuổi.

Dưới đây là bài kệ:

“Sinh, lão, bệnh, tử

Tự cổ thường nhiên

Dục cầu xuất ly

Giải phọc thiêm triền

Mê chi cầu Phật

Hoặc chi cầu thiền

Thiền, Phật bất câu

Uổng khẩu vô ngôn.”

Dịch:

Sinh, lão, bệnh, tử

Lẽ thường tự nhiên

Muốn cầu thoát ly

Càng thêm trói buộc

Mê, mới cầu Phật

Hoặc, mới cầu Thiền

Chẳng cầu Thiền, Phật

Mím miệng ngồi yên.

Ngô Đức Thọ, Nguyễn Thúy Nga dịch, Thiền Uyển Tập Anh, trang 235. Trong sách Thiền Sư Việt Nam, Thiền Sư Thích Thanh Từ dịch bài kệ thị tịch, trang 163 như sau:

Sanh già bệnh chết

Xưa nay lẽ thường

Muốn cầu thoát ra

Mở trói thêm ràng

Mê đó tìm Phật

Lầm đó cầu thiền

Phật, thiền chẳng cầu

Uổng miệng không lời.

Từ cô công chúa đến Thiền sư, từ nữ nhi cao sang quyền quý đến bậc xuất trần, một bước nhảy tâm linh cao tột, như đường tơ kẽ tóc, như nhát kiếm chém phăng vào dòng nước không để lại dấu, cánh nhạn vượt trời không, lặng thinh phổ cập, một sự đến đi trong vô cùng không tận, không nghĩ chẳng bàn. Đọc bài thơ trên, chiêm nghiệm từng lời từng chữ, mỗi câu mỗi chữ là cả một sự đánh động vào tâm thức, thấm sâu lắng đọng, một sự đập thẳng dội mạnh vào tâm ý, sự khẳng định xác quyết về chân lý như thật, sự có mặt của tướng trạng, sự biến đổi của vô thường, chặng đường sanh lão bệnh tử của kiếp nhân sinh, là sự hẳn nhiên, điều tự nhiên, là lẽ thường.

Nhìn từ bình diện tỷ giảo, thước đo tâm thức, so sánh đối thoại, thì thấy như vậy, có cảnh có người, có sinh có tử, có khổ có đau, và cũng vậy có sanh nên mới có tử, có thân ắt có bệnh, có già đương nhiên phải có chết, không gì khác hơn. Ở khía cạnh tâm linh giác ngộ, nhận biết bản thể như thật của các pháp, thì không có tướng trạng, năng sở, đến đi, sanh diệt, còn mất, già chết, một sự thường hằng phổ cập, bất sinh trong sự sinh diệt, chân thường trong cõi vô thường, an bình trong sự biến động.

Sinh, lão, bệnh, tử, là danh từ trong nhà Phật, không phải sản phẩm của Đạo Phật. Đó là nguyên lý tự nhiên, lẽ thường, vốn như thế, sẵn như vậy, có như vậy, và như vậy, không gì có thể làm thay đổi, không ai có thể mặc cả trả giá, vì là như vậy, chỉ có vậy, nên phải như vậy, chỉ vậy mà thôi. Bài thơ ấy, lời thơ ấy, thi kệ ấy, khiến ta nhìn thẳng, trực nhận thẳng vào thực tại, sáng tỏ trên dòng nhân sinh, hòa nhập với quy luật tự nhiên, hẳn nhiên của kiếp người, đất trời thi nhau phổ nhịp, thuận theo duyên theo, những nổi trôi đẩy đưa, vươn lên thoát khỏi thân phận mong manh, thong dong về miền xa thẳm, cuốn hút ở trời không, phổ giai điệu lên từng cung bậc, mở ra phương trời lắng đọng, một cõi thênh thang rộng mở.

Lâm Linh

Các bài viết liên quan
Xem
Khởi động dự án xây chùa Việt Nam tại Seoul
Xem
Đạo Phật không bao giờ mạt Pháp trên quê hương Việt nam
Xem
Sư bà Diệu Không – Danh Ni Cố đô Huế thế kỷ XX
Xem
Mục đích thành lập Tăng đoàn
Xem
Lễ dâng y Kathina năm 2019 tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam
Xem
Bé trai 2 tuổi bị bỏ rơi trước cổng chùa, không lời nhắn nhủ
Xem
Ngọn lửa Đào Thị Yến Phi trong phong trào đấu tranh Phật giáo ở miền Nam Việt Nam
Xem
Bắt cá phóng sinh còn hành hung Phật tử, đánh công an
Xem
Thư kiến nghị của Phật giáo Đắk Nông về phát ngôn của TS Dương Ngọc Dũng đăng trên Zing
Xem
Đại lễ dâng Y Kathina tại chùa Phổ Minh
Xem
Hội thảo khoa học với chủ đề “nữ Phật tử với Phật giáo Việt Nam” nhân tưởng niệm 906 năm Ni sư Diệu Nhân
Xem
Họp báo Hội thảo khoa học kỷ niệm 906 năm Ni sư Diệu Nhân viên tịch
Xem
Bé gái sơ sinh một ngày tuổi bị bỏ rơi trước Chùa
Xem
Tổ Đình Đống Cao tổ chức đại lễ thượng lương tòa Cửu Phẩm, trùng tu chính điện và đúc tượng Phật
Xem
Trưởng lão HT.Thích Viên Giác viên tịch
Xem
Sau 4 năm 8 tháng, hai nhà sư “tam bộ nhất bái” từ Cà Mau giờ tới Nghệ An
Xem
Lễ húy kỵ cố HT.Thích Hạnh Hải
Xem
Bếp ăn Từ thiện Tổ đình Nghĩa Phương phục vụ 800 suất cơm chay
Xem
Không gian thiền vị đẹp như trong phim ở ngôi chùa hơn 1000 năm tuổi - Địa Tạng Phi Lai Tự
Xem
Chư tôn đức Tăng, Ni cùng Phật tử chúc thọ và tri ân Thiền sư Thích Nhất Hạnh
Xem
Khai mạc khóa tu truyền thống Ni giáo đoàn 6 lần thứ 5 tại Bình Phước
Xem
Chùa Keo (Hành Thiện) đón Bằng chứng nhận Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia
Xem
Phái đoàn Phật giáo Hàn Quốc phối kết hợp với Ban Trị sự Phật giáo Thái Nguyên làm từ thiện
Xem
Đại đức Thích Thanh Toàn xin xả giới và hoàn tục
Xem
Phương châm “Đạo pháp – Dân tộc – Chủ nghĩa xã hội”
Xem
Chùa Minh Đức tổ chức lễ chú nguyện rót đồng đúc Đại Hồng Chung
Xem
Chùa Vĩnh Nghiêm - Bắc Giang, chốn tổ của Phật giáo Việt Nam
Xem
Đọc lại văn bia lịch sử chùa Hải Ấn
Xem
Chùa Thầy và truyền thuyết ly kỳ về Thiền sư Từ Đạo Hạnh
Xem
Hòa thượng Maratika Dzungdhin Rinpoche (Nepal) thăm chùa Phật Tích
Xem
Quan điểm của Phật giáo về Kinh doanh
Xem
Khai mạc khóa bồi dưỡng nghiệp vụ hành chính và trụ trì tại Đồng Nai
Xem
Sư thầy Thích Thanh Toàn bị đình chỉ chức vụ trụ trì chùa Nga Hoàng trong thời gian 03 tháng
Xem
Giáo dục lòng vị tha cho giới trẻ hiện nay từ góc nhìn Phật giáo
Xem
Lễ kỷ niệm năm Khoan dung 2019 của UAE
Xem
Tượng Quan Âm ẩn mình dưới nước lớn nhất Việt Nam
Xem
Khánh thành tượng Phật Thích Ca cao nhất Châu Âu
Xem
Câu chuyện Đức Phật làm phước
Xem
Đại Bồ Tát thành kính tri ân cúng dường những ngôi chùa lớn tại Hà Nội
Xem
Trưởng lão Hòa thượng Thích Huệ Ấn – Thành viên HĐCM GHPGVN tân viên tịch
Xem
Bé trai 1 tuổi bị bỏ trước cổng chùa với lời nhắn
Xem
Đoàn Ủy ban tự do tôn giáo Hoa kỳ gặp gỡ Chư tôn đức Hội Đồng trị sự TW GHPGVN
Xem
Khánh thành Chùa Vạn Phật Đảnh tại Louisville, Mỹ
Xem
Tâm thư kêu gọi xây dựng Chùa Sùng Hưng
Xem
Đoàn Đại biểu Mặt trận Tổ quốc viếng lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh
Xem
Angela Phương Trinh hóa thân thành chị Hằng đến chùa phát bánh trung thu
Xem
Bé gái sơ sinh bị bỏ trong túi nilon để trước cổng chùa
Xem
Chủ tịch UBND tỉnh TT Huế dành tình cảm cho trẻ em khuyết tật trong dịp Tết Trung thu
Xem
Chùa Ba Vàng tổ chức Đêm trăng cổ tích nhân dịp Tết Trung Thu 2019
Xem
Mừng khánh tuế Hòa thượng viện chủ Tổ đình Thiên Bửu
Xem
Ngôi chùa cổ tại Hải Dương bị trộm tượng và bát hương
Xem
Chiêm ngưỡng kỷ lục di sản văn hóa của Phật giáo qua sách ảnh
Xem
Học viện Phật giáo Việt Nam tại Hà Nội khai giảng năm học mới 2019 - 2020
Xem
Ban từ thiện Phật giáo Ninh Hòa tặng quà cho các em học sinh có hoàn cảnh khó khăn
Xem
Học sinh, sinh viên cả nước náo nức tham dự khải giảng năm học mới
Xem
Một học sinh ở Nghệ An dũng cảm cứu sống 2 người dân giữa dòng nước lũ
Xem
Thông điệp của Thiền sư Thích Nhất Hạnh gửi đến Liên Hiệp Quốc về vấn đề biến đổi khí hậu
Xem
Ngoại trưởng Mỹ 2 lần gửi lời chúc tốt đẹp nhất mừng Quốc khánh Việt Nam 2-9
Xem
Trang nghiêm tưởng niệm 40 năm Cố hòa thượng Bửu Chơn viên tịch (1979 - 2019)
Xem
Khóa tu Bát quan trai lần 7 tại chùa Đức Hòa
Xem
Niềm mơ ước có được cây cầu tại Sóc Trăng
Xem
Nhiều nghệ sĩ Việt có mặt tại chùa để cầu siêu cho cố nghệ nhân Thành Giao
Xem
20 câu nói muôn đời giá trị của Thiền sư Thích Nhất Hạnh
Xem
Nhiều suất quà đến với người mù trong mùa Vu Lan báo hiếu
Xem
Tăng Ni trường hạ chùa Thánh Long, Thái Bình nghe phổ biến về tôn giáo
Xem
Thiền sư Thích Nhất Hạnh và bộ phim: "Bước chân an lạc"
Xem
Chuyện tự phong của "nhà tu hành Thích Đạo Huấn"
Xem
Dáng chùa Việt uy nghiêm trên đỉnh Đông Dương
Xem
Nghệ sĩ Hồng Đào chạy xe máy giữa đêm phát quà trung thu cho người vô gia cư
Xem
Sỹ Luân: “Thiền định như một món ăn, người hành thiền chính là người đầu bếp và cũng là người thưởng thức”
Xem
Sinh khí mùa Vu Lan báo hiếu 2019 tại Cà Mau
Xem
Thượng Toạ Thích Thông Châu giảng đề tài: “Ý NGHĨA BÁO HIẾU MÙA VU-LAN”
Xem
Đại lễ Vu Lan báo hiếu tại chùa Lang Đạo
Xem
Đại Bồ Tát cùng thọ trai tại chùa MettaBuddha Hoàng Gia Thái Lan tại Bồ Đề Đạo Tràng (Bodhgaya, Ấn Độ)
Xem
Khóa tu Bát quan trai lần 6 tại Tổ đình Thiên Bửu
Xem
Chùa Hộ Quốc ở Kiên Giang "không do Giáo hội Phật giáo Việt Nam quản lý"
Xem
Hơn 3000 bạn trẻ đăng ký trực tuyến tham dự Khóa tu mùa Hè 2019 - Lần 2 tại Chùa Ba Vàng
Xem
Chùa Ba Vàng tổ chức Khóa tu mùa hè 2019 lần 2
Xem
Những dấu tích Phật giáo thời Trần – Lê ở Yên Bái
Xem
Hòa thượng Thích Thanh Từ: Người phục hưng thiền phái Trúc Lâm Việt Nam thế kỷ 20 - 21
Xem
Hành trình Tây du Phật quốc của vị Tiểu Đường Tăng Việt Nam
Xem
Chùa Sùng Đức Tự bị kẻ xấu phá hoại, di dời tượng Phật
Xem
Ngôi chùa có tượng Phật giữ kỷ lục Việt Nam ở Nha Trang
Xem
Sư thầy Thích Đàm Tươi chùa Nhất nhận nuôi em bé bị bỏ rơi